İlk Uygarlıklar: Hititler (Etiler)

Hititler ya da Etiler, Tunç Çağında Anadolu yarımadasında kurulmuş bir devlettir. Hititler, Anadolu da devlet kuran ilk topluluktur. Milattan önce 1600 yıllarında Hattuşaş civarında bulunan Hatti Beyliklerine son veren Hititler burada devlet kurmuşlardır.

Etiler, milattan önce 14. yüzyılın ortalarında I. Şuppiluliuma yönetimi altında Levant ve Yukarı Mezopotamya bölgesine kadar genişlemiş ve o bölgede güç kazanmışlardır. Etiler, kendi dilleri olan Hititçe dilini konuşuyordu.

Hitit Devleti üç farklı dönemden oluşmaktadır. Bunlar, eski krallık dönemi, imparatorluk dönemi ve geç krallık dönemidir.

Eski Krallık Dönemi

Bu dönemde Hitit halkı yavaş yavaş tek bir bayrak altında birleşmeye başlamıştır. O zamanda birleşerek irili ufaklı beylikler bölgede hakimiyet kurmuşlardı. Hitit halkı bu beyliklere teker teker son vererek fethetmiş olduğu beyliklerin toprakları ile de genişlemiştir. Bu sayede Hititler çok büyük başarıya imza atmışlardır. Atmış olduğu başarıların en önemli kaynağı Hititlerin melez bir toplum olmasıdır.

Yazılı metinlere göre Koloni Çağı’nın sonunda kurulan bu devlet Anadolu topraklarında kurulan ilk devlet olmuştur. Bu dönemde, çok kısa bir sürede, Kuzey Suriye ve Batı Arzava toprakları ele geçirilmiştir. I. Murşili döneminde Halpa (günümüz Halep) ve Babil de fethedilmiştir.

Eski Krallık Döneminde Sanat

Bu dönemde Alacahöyük, Eskiyapar, Bitik, Alişar, Maşat, Höyük, Hüseyin Dede, İmi kuşağı ve İnandık kazılarında ortaya çıkan kazılara göre bu dönemde Anadolu geleneğinin çok büyük olduğunu göstermektedir. Bu dönemde seramik ön plana çıkmaktadır. Matara biçimindeki kaplar, çanak içerisindeki tanrıçalı kült kaplar örnek verilebilir. Ayrıca bu dönemde kabartmalı vazolar da bizlere bu dönemin sanat anlayışını belirtmektedir.

Hititler tarafından yapılmış Hattuşaş’ta yer alan 12 Tanrı kabartması

Bir başka sanat eseri ise Dövlek civarında yer alan küçük tunç tanrı heykelidir. Bu dönemde genellikle yapılan sanatlar koruyucu nitelik taşıdığı için yazılı belgeler tarafından saklanmışlardır.

Kadeş Antlaşması ve İmparatorluk Dönemi

Bu dönemin başlarında devlet ülke içi siyasi çekişmeler sonucunda zayıf düşmüştür. Hemen ikinci yarıda tahta II. Tuthaliye çıkmış ve devleti eski gücüne tekrar getirmek için çabalamıştır. Bu çabaları olumlu sonuç vermiş ve devlet yeniden toparlanıp imparatorluk haline gelmiştir. Daha sonra sınırlar Hurri Mitanni’ye kadar genişlemiştir. Ayrıca İşuva ülkesi de ele geçirilmiştir.

Bu dönemde çok ilginç bir olay gerçekleşmiştir. Mısır firavunu Tutankhamun genç yaşta ölmüştür. Bu firavunun genç yaşta ölmesi üzerine karısı, Hitit krallığından kendisine bir eş talep etmiştir.

Bunun üzerine dönemin prensi Zannanza bu isteği kabul ederek Mısıra doğru yola çıkmıştır. Lakin yolculuk sırasında Mısırlılar tarafından entrikalara uğrayarak yolda ölmüştür. Bunun üzerine Kadeş Antlaşması ile sona erecek olan Hitit – Mısır savaşı başlamıştır.

Bir müddet sonra Mısır Firavunu II. Ramses Hititler devletine ait olan Amurru Krallığını ele geçirmiştir. Böylelikle savaş kaçınılmaz bir hal almıştır. Yapılan bu savaşı II. Ramses yönetimi altında yer alan Mısır devleti kazanmıştır. Bu savaştan ağır bir yenilgi alan Hititler barış istemiş ve böylelikle tarihte ilk defa iki devlet arasında bir yazılı barış antlaşması imzalanmıştır.

Milattan önce 1270 yılında imzalanan bu antlaşma hem Mısır dilinde hem de Akad dilinde yazılmıştır. Bu antlaşmaya göre iki devlet arasındaki savaş sona erecek ve bu iki devlet asla birbirine saldırmayacaktı.

Kadeş Antlaşması

Geç Krallık Dönemi

Beş asır boyunca Hitit yönetimi altında yer alan yönetimin bozulması ile siyasi otorite bozulmuş ve devlet yıkılmaya başlamıştır. Bu devirde artık Hititçe değil yavaş yavaş Fenikece ve Aramice’nin konuşulmaya başlandığı görülmektedir.

Sanat, Dil, Din ve Yazı

Hititler tarafından yapılmış en önemli sanat eseri günümüze kadar gelmiş olan geyik figürlü güneş kursudur. Bunun haricinde 12 yeraltı tanrısı kabartmaları, kılıç tanrısı kabartmaları, İvriz kayası gibi örnekler de sanat eseri olarak verilebilir. Hititler bin adet tanrıya inanmaktaydı. Bu sebepten ötürü bazı kaynaklarda Hititlerin ülkesine bin tanrı ili de denilirdi.

Eti – Güneş Kursu

Hititler, Hint-Avrupa Dil Ailesi grubu içerisinde yer alan Hititçe dilini resmi dilleri olarak benimsemişlerdir. Çivi yazısı ve hiyeroglif olmak üzere iki farklı yazı türünü kullanıyorlardı. Kullanmış oldukları bu yazıların birincisini Asurlar tarafından yapılan ticaret kolonileri döneminde Babil’den öğrenmişlerdir. Resmi yazışmalarını Asur çivi yazısı ile yazmaktaydılar. Ayrıca bir dönem Hurrice’yi de dil olarak benimsemişlerdir.

Hititler tarafından kullanılan bu yazılar, 1915 yılında, Bedrich Hrozny ve 1940 yılında ise Helmuth Theodor Bossert tarafından keşfedilmiştir.

Siyasi Benlikleri ve Ordu Yapıları

Etilerin kralları; ordu komutanı, dini lider ve adalet işlerinden sorumlu idi. Lakin kral tam yetkiyi elinde tutamıyordu. Kralın yetkileri sınırlıydı. Kralın almış olduğu kararlar Pankuş Meclisi adı verilen ve sadece asillerden oluşan bir meclis tarafından yargılanabiliyordu.

Hitit kralları savaşta olduğu zamanlarda devlet işlerine eşleri yani Tavananna adı verilen kraliçeler bakardı. Tavananna kraldan sonra en yetkili kişiydi. Kral ülkede olmadığı zamanlarda onun mührünü taşır, dini ayinler ve zafer kutlamaları düzenleyebilir, hatta veliaht bile seçebilirdi.

Hititler düzenli bir orduya sahiptiler. Ordu yayalar ve arabalılar olmak üzere ikiye ayrılırdı.

Hukuk Yapıları

Etiler medeni hukukun temelini atan bir devlet yapısına sahiptiler. Kölelere mülkiyet hakkı tanımışlardır. Özgür bir kişi ile evlenen köleler özgürlük hakkına sahiptiler. Ayrıca ilk olarak Nikah cüzdanı uygulaması Etiler zamanında başlamıştır.

Hukuk işlemlerinde davalara bakılırken ANAL adı verilen kil tabletler kullanılırdı.

ANAL

Bu dersimizde sizlere Hititler hakkında bilgiler verdik. Anlamadığınız bir şey olursa bizimle buradan iletişime geçebilirsiniz.

Kaynakça

https://tr.wikipedia.org/wiki/Hititler#Eski_krall%C4%B1k_d%C3%B6nemi

https://www.tarihiolaylar.com/tarihi-olaylar/hititler-174

https://www.skylife.com/tr/2016-12/anadolu-nun-ilk-devleti-hititler

https://onedio.com/haber/uzerinde-yasadigimiz-anadolu-topraklarinin-bilinen-en-eski-imparatorlugu-hititler–722124

http://www.anadoluuygarliklari.com/hititler/

https://www.turkcebilgi.com/hititler

https://www.khanacademy.org/humanities/world-history/world-history-beginnings/ancient-egypt-hittites/a/the-hittites

http://www.allaboutturkey.com/hittite.htm

https://turkeytravelplanner.com/details/History/Hittites.html

https://www.ageofempires.com/history/hittite-culture/

https://www.ancient.eu/hittite/

Reklamlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir