Sahip Olduğumuz Hız: Evrendeki Hızımız, Her Şey Hareket Ediyor!

Sizler bu yazıyı okuduğunuz zaman muhtemelen sabit bir şekilde, hiç hareket etmeksizin oturduğunuzu hissediyorsunuz. Lakin kozmik skalada bakacak olursak, işler değişecektir. Hiçbirimiz hareketsiz değiliz. Her şey, durmaksızın hareket etmektedir.

Samanyolu Merkezini Gösteren Bir Görsel
Kaynak: Evrim Ağacı

Dünyanın Hızı

Kendi Etrafındaki Hızı

Dünya, kendi etrafında saatte 1670 kilometre hızla dönmektedir. Bu, saniyede 0.36 kilometreye ya da saniyede 360 metreye denk gelmektedir. Aslında o kadar da hızlı değil, değil mi?

Güneş Etrafındaki Hızı

Dünya sadece kendi etrafında dönmemektedir. Aynı zamanda Güneş etrafında da dönmektedir. Bu dönüş, saniyede 30 kilometre hıza sahiptir.

Güneş Sisteminin daha iç kısımlarında yer alan gezegenler – Merkür, Venüs – çok daha hızlı dönmektedir. Güneş Sisteminin daha dış kısımlarında yer alan gezegenler ise – Mars ve sonrası – çok daha yavaş dönmektedir.

Güneş’in Hızı

Devasa büyüklükte bir yıldız olan Güneş, içinde bulunduğu Samanyolu Galaksisinde devasa bir yapıda sürekli ve hareket halindedir. Bizler, Samanyolu Galaksisinin merkezindeyiz. Kara delikten yaklaşık olarak 25.000 ışık yılı uzaklıktayız. Yani bu durumu kısaca anlatmak gerekirse, şimdi yola çıkmaya kalksak, içinde bulunduğumuz galaksinin merkezine ışık hızı ile gitmeye kalksak, Dünya’da 25.000 yıl geçtikten sonra oraya varmış olacaktık.

Tabi günümüz teknolojisini de için içerisine katarsak bu durumun gerçekleşmeyeceğini söyleyebiliriz. Çünkü günümüz teknolojisi ışık hızına yetişebilmiş değil. Sahip olduğumuz en hızlı uzay aracı NASA tarafından üretilen Yeni Ufuklar adlı uzay aracıdır.

NASA, bu aracı insanlar için tasarlamamıştır. Bu araca bir insan binseydi ve galaksimizin merkezine doğru yolculuğa çıkmış olsaydı, aracın maksimum hızı olan saatte 58.000 km ile yapacak olsaydık, Samanyolu’nun merkezine ancak 466 milyon yıl boyunca, herhangi bir yerde durmaksızın yolculuk yapardık ve 466 milyon yıl sonra merkeze varırdık.

Günümüzden 466 milyon yıl önce omurgalı atalarımızın henüz karalara oturmadığını da göz önünde bulundurursak, karasal omurgalılara evrimleşecek sürecin daha başlamadığını da düşünürsek, bu sürecin devasa olabileceğini söyleyebiliriz.

Yapılan güncel ölçümlere göre Güneş, Samanyolu Galaksisi içinde saatte 200-220 kilometre hızla hareket etmektedir. 1 tam turunu 200-250 milyon yılda tamamlayabilmektedir. Güneş doğduğu günden beri Güneş Sistemimiz, Samanyolu Galaksisi etrafında toplamda 18 tur atmıştır. Şu anda da 19. tur içerisindeyiz.

Samanyolu Galaksisinin Hızı

Peki ya galaksimiz? O sabit mi? Kesinlikle Hayır! Evrenimiz doğum anı olan Büyük Patlama’dan bu güne tam 13.82 milyar geçmiştir. Ve galaksimiz o gün bu gündür devamlı hareket halindedir, hareket etmeye de devam etmektedir. Sadece galaksimiz değil, diğer galaksiler de hatta evrenimiz de hareket etmektedir.

Samanyolu Galaksimiz, kendisini yıkmaya devam eden galaksiler, gruplar ve kümeler tarafından durmaksızın çekilmektedir. Yani kısaca galaksimizin hareketine yakın komşuları karar vermektedir. Tabi bizim galaksimizde onların hareketine yön vermektedir. Astrofizikçiler bu etkileşimin haritasını çıkarmayı başarmışlardır. Aşağıdaki haritada Samanyolu Galaksimiz, Milky Way ismiyle gösterilmektedir.

Samanyolu Galaksisi burada Milky Way adı ile gösterilmiştir.
Kaynak: Hawai Üniversitesi

Haritada da gördüğünüz üzere bizler, Milky Way ismi ile gösterilen nokta içerisinde bulunan 200 milyar civarındaki yıldızdan birisi etrafında dönen yüzeyinin 4’te 3’ü sularla kaplı bir kaya parçası üzerinde yaşamaktayız!

Galaksimizin Hızı Nasıl Belirlenmekte?

Buraya kadar dikkatli bir şekilde okuduysanız aslında hız denilen kavramın her zaman diğer cisimlere göre değiştiğini, belirlendiğini söyleyebilirsiniz

Dünyamızın hızını Güneş hızına göre belirledik. Güneşin hızını galaksi merkezine göre belirledik. Peki galaksimizin hızını neye göre belirleyeceğiz. Evrenin merkezine göre mi?

Evrenin merkezi mi? Evrenin merkezi var mı?

Hayır içinde bulunduğumuz evrenin bir merkezi bulunmamaktadır! Her ne kadar Büyük Patlama sonrasında yaşanan genişlemeyi bir balonun şişmesine benzetsek de aslında bu benzetme pek doğru değildir. Bunun sebebi ise gayet basittir. Çünkü balon, belirli bir merkezden dışarıya doğru, içindeki havanın atmasından dolayı şişmektedir. Büyük Patlama ise, Evren’in her yerinde, aynı anda olmuş bir olaydır.

Evrenin genişlemesinin sebebi, içerisindeki maddenin artması değildir! Evrenin kendi dokusunun dışarıya doğru esnemesinden kaynaklanmaktadır. Yani Evren, belirli bir merkezden dışarıya doğru genişlememiştir. Dolayısıyla belirli bir merkezi de bulunmamaktadır.

Peki biz bunu nereden biliyoruz? Kozmik Mikrodalga Artalan Işımasından biliyoruz. Ya da daha kısa adıyla CMB’den.

CMB
Kaynak: Rasyonalist

Bu ışıma, günümüze Büyük Patlama’dan kalan bir radyasyondur. Eski zamanlarda antenli televizyon kullandığımız zamanlarda antenli televizyonların, belli bir kanalı bulamadığında karlı bir ekran gösterdiğini hepimiz biliriz. Bu ekrandaki noktacıkların %1 civarı, Evren’in her yanını kaplayan CMB’nin, yani Büyük Patlama’nın ardında bıraktığı izin anteniniz tarafından tespit edilmesinden kaynaklanmaktadır.

Bu ışıma oldukça düzgün bir dağılmaya sahiptir. Dağılmanın hangi köşesine bakarsak bakalım sıcaklığın ortalama 2.725 Kelvin sıcaklığına sahip olduğunu görmekteyiz. Mutlak sıfır sıcaklık olarak adlandırdığımız sıcaklık, 0 Kelvin değerine sahiptir. Dolayısıyla bu ışıma, mutlak sıfırdan sadece 2.725 Kelvin daha sıcaktır.

Sıcaklık Farkı

Bu ışımada çok ufak sıcaklık farklılıkları görmekteyiz. Bu sıcaklık farkları, sadece miliKelvinler dolayında, yani 1 Kelvin’in binde biri düzeyindedir. İşte aşırı hassas detektörler kullanarak bu farkları bile tespit edebilmekteyiz. Ama yine de bu dalgalanma, normalde beklediğimizden 100 kat daha büyüktür. Evren’in normalde çok düzgün özelliklere sahip olması gerektiğini bilmekteyiz; dolayısıyla bu miliKelvinlik farklar bile olmamalıydı! O halde bu sıcaklık farkı da ne! Hareket.

Aslında baktığımız zaman bu fark, sıcaklık farkından kaynaklanmamaktadır. Gezegenimizin, Güneşimizin ve galaksimizin Evren içinde hareket ediyor olmasından kaynaklanmaktadır. Biz hareket ettikçe, ölçüm araçlarımız da hareket etmektedir. Buna bağlı olarak da, kızıla kayma ve maviye kayma denilen olaylar yaşanmaktadır.

Bir ambulans sireni, size yaklaşırken aşırı tizleşir ve sizden uzaklaştığında ise bu durum tam tersi olur. Öyle değil mi? İşte bu, hareket halindeki cisimlerden yayılan dalgalar ile gözlemcinin birbirlerine göre hareketinin bir sonucudur.

Ambulans size yaklaşırken, her milisaniyede yaymış olduğu ses dalgaları, bir öncekinin üzerine binmektedir. Bu durum sesin giderek güçlenmesine neden olmaktadır. Ancak sizden uzaklaşırken, ambulansın hızı nedeniyle, birbirini takip eden ses dalgaları arasındaki mesafe artmaktadır. Bu nedenle ses azalmaktadır. Bu duruma Doppler Etkisi denilmektedir.

Evrenin zıt taraflarına bakıp farklı sıvaklık değerleri görmemizin tam olarak da nedeni budur. Çünkü sıcaklığın yayılmasını sağlayan dalgalar Doppler Etkisi’ne uğramaktadır. Bizim hareketimiz, Evren’in bir kısmındaki art alan ışımasının daha sıcak, diğer kısmındaki art alan ışımasının ise daha soğuk gibi gözükmesine neden olmaktadır.

İşte bu kayma miktarlarına bakarak galaksimizin hızını belirlememiz mümkündür. Yapılan ölçümlere göre Güneşimiz Evren içinde saniyede 368 kilometre hızla hareket etmektedir. Samanyolu Galaksisi’nin ve diğer 29 galaksinin içinde bulunduğu Yerel Küme ise, CMB’ye göre saniyede 627 kilometre hızla ilerlemektedir.

Sonuç

Siz, bu yazıyı okurken Evren içinde yaklaşık 360.000 kilometre yol aldınız! Korkmanıza veya herhangi bir şekilde çekinmenize gerek.

Çünkü siz, uzay boşluğu içerisinde sürüklenen, bir kayanın üzerinde yolculuk yapan, yıldıztozundan oluşmuş, et kaplı bir iskeletin içerisinde bir hayaletsiniz. Bu hız sizi korkutmasın!!!

Kaynakça

Çağrı Mert Bakırcı, Evrendeki Hızınız: Her Şey Durmaksızın Hareket Ediyor!, 05.06.2019, Evrim Ağacı, Alınma Tarihi: 06.04.2020, Alınma Yeri: Evrim Ağacı

Ögetay Kayalı, Evren Işık Hızından Hızlı mı Genişliyor?, 27.12.2019, Rasyonalist, Alınma Tarihi: 06.04.2020, Alınma Yeri: Rasyonalist

Ümit Kılınç, Araştırmacılar Evrenin Genişleme Hızını Yeniden Hesapladı, 09.12.2019, WebTekno, Alınma Tarihi: 06.04.2020, Alınma Yeri: WebTekno

Reklamlar

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir